Reformy demokracji zamiast hejtu

Artykuł napisałem w 2014 r. po kompromitującym ustalaniu wyników wyborów samorządowych przez PKW. Zawarłem w nim pomysły na zwiększenie kapitału społecznego Polaków m.in. poprzez finansowanie nakładów na niego z zysku emisyjnego NBP. Stanowi to nawiązanie do pomysłu z „Wad i potrzeb naszych systemów bankowych” z 2009 r. Artykuł dokumentuje kolejny etap moich refleksji nad teorią ekonomii. W czasie, gdy powstawał wpadłem na pomysł syntezy ekonomii i socjologii. Artykuł opublikowałem po raz pierwszy na blogu mpolska24.pl.

Polacy dystansują się od spraw publicznych z powodu wadliwego działania demokracji. To zagrożenie dla społeczeństwa obywatelskiego. Celem proponowanych reform jest wzrost partycypacji obywatelskiej, w tym frekwencji wyborczej, zwiększenie świadomości obywatelskiej oraz poprawa jakości debaty publicznej i decyzji politycznych. Reformy mają charakter kompleksowy od prawa wyborczego i referendalnego, edukacji, mediów, dostępu do informacji publicznej, stowarzyszeń, po zapewnienie na realizację zakreślonych celów niezależnego od parlamentu finansowania bez podnoszenia podatków. Inwestycje w kapitał społeczny Polaków będą finansowane przez bank centralny z renty emisyjnej (senioratu) bezzwrotnie i bez odsetek. Część kapitału społecznego będzie stanowił dochód obywatelski wypłacany obywatelem biorącym udział w wyborach i referendach.

Głosowanie za pośrednictwem elektronicznych terminali oraz przez Internet – zmniejszenie kosztów wyborów (rezygnacja z drukowania kart do głosowania oraz ograniczenie liczby czynności komisji wyborczych), sprawność ustalenia wyników wyborów, możliwość sprawdzenia przez wyborcę zaliczenia głosu z zachowaniem zasady tajności (kryptografia), wykluczenie oddania nieważnego głosu (walidacja danych).

Wprowadzenie opcji „Nie ma odpowiedniego kandydata” jako pierwszej opcji wyboru w trakcie głosowania.

Obniżenie progu wyborczego do 1 % – zwiększenie proporcjonalności wyborów, praktyczne wyeliminowanie zmarnowanego głosu, wyeliminowanie wyborczego uprzywilejowania mniejszości narodowych.

Zebranie niższej niż obecnie liczby podpisów pod kandydaturami albo, według uznania kandydatów, wpłata kaucji wyborczej zwracanej po uzyskaniu wyniku ponad 1 % i przepadającej na rzecz Skarbu Państwa w przypadku niższego poparcia.

Zastosowanie w podziale mandatów metody Hare`a-Niemeyera nie faworyzującej ani wielkich (jak obecnie), ani drobnych komitetów wyborczych – zapewnienie proporcjonalnej reprezentacji politycznej poszczególnych grup społeczeństwa (równość polityczna).

Głosowanie dwudniowe (niedziela oraz poniedziałek) – jeden dzień wolny od pracy a drugi roboczy zwiększy frekwencję.

Obniżenie wieku uprawniającego do głosowania (bierne prawo wyborcze) do 16 lat – praktyczne włączenie do społeczeństwa obywatelskiego młodzieży kończącej gimnazja.

Wypłata każdemu głosującemu kwoty 100-200 zł rocznie (im wyższa absencja wyborcza tym wyższa wypłata na osobę głosującą) dochodu obywatelskiego jako zryczałtowanych kosztów udziału w głosowaniu finansowanych z renty emisyjnej banku centralnego – zmniejszenie wykluczenia wyborczego w małych miejscowościach, częściowa rekompensata kosztu utraconych korzyści w związku z aktywnością obywatelską.

Finansowanie przeprowadzania wyborów i referendów z renty emisyjnej banku centralnego.

Reformy prawa referendalnego

Obowiązek przeprowadzenia referendum przez organ wyborczy po zebraniu niższej niż obecnie liczby podpisów, albo po wpłacie kaucji, zwracanej po poparciu projektu przez co najmniej 10 % głosujących – likwidacja mielenia podpisów (odrzucania obywatelskich propozycji referendów przez parlament).

Umocowanie przez referendum przedstawiciela do prac parlamentarnych nad projektem. Przedstawiciel będzie reprezentował głosujących za projektem. Będzie uczestniczył w głosowaniach w Parlamencie (komisje i posiedzenia izb) z wagą głosu równą udziałowi głosujących na tak w referendum do ogółu uprawnionych do głosowania. Parlamentarzyści będą reprezentować nie głosujących za projektem (głosy przeciw projektowi oraz nie uczestniczących w referendum). Głosy parlamentarzystów będą ważone udziałem nie popierających propozycji (w tym absencja) do ogółu uprawnionych do głosowania. Zapewni to równowagę pomiędzy demokracją uczestniczącą, a przedstawicielską, nadanie realnej rangi bezpośredniemu wyborowi obywateli stosownie do poparcia dla projektu w referendum oraz możliwość ulepszenia projektu w debacie parlamentarnej.

Obowiązek uzasadnienia propozycji referendalnej w tym wpływu na zatrudnienie, dochody do dyspozycji i oszacowanie kosztów realizacji propozycji w relacji do PKB ze wskazaniem stałych źródeł ich finansowania.

Ocena prawidłowości części ekonomicznej uzasadnienia projektu referendalnego przez Parlamentarne Biuro Budżetu, w tym oszacowanie skali koniecznej podwyżki podatku VAT i cen w przypadku niedoboru w finansowaniu propozycji.

Informacja o skutkach ekonomicznych projektu będzie obowiązkową częścią pytania referendalnego.

Przeprowadzanie referendów w dniu 30 maja.

Reformy systemu przedstawicielskiego

Wprowadzenie kadencyjności (do 3 kadencji nie dłuższych niż łącznie 12 lat) wszystkich wybieralnych stanowisk publicznych.

Zastąpienie budżetowego finansowania partii politycznych finansowaniem z renty emisyjnej banku centralnego – pozbawienie polityków bezpośredniego wpływu na wysokość publicznego finansowania partii politycznych.

Przyznawanie partiom, które statutowo desygnują kandydatów na stanowiska wybieralne w głosowaniu wszystkich członków partii (prawybory) subwencji zwiększonej o 100 % sumy podstawowej – promowanie demokracji wewnątrzpartyjnej.

Zniesienie limitów wydatków wyborczych dla komitetów wyborczych nie korzystających z subwencji państwowych.

Powołanie Parlamentarnego Biura Budżetu oceniającego koszty wszystkich projektów ustawodawczych i źródeł ich finansowania oraz przygotowującego niezależne od rządu analizy i prognozy finansowe krótko i długoterminowe w zakresie finansów publicznych, rachunków narodowych i zatrudnienia.

Edukacja obywatelska

Dostosowanie programu nauczania przedmiotu „wiedza o społeczeństwie” do podjęcie przez 16 latka społecznej roli czynnego politycznie obywatela, w tym umiejętności debatowania (retoryka/erystyka)  i podejmowania decyzji w sprawach publicznych.

Kampania społeczna o metodach propagandy – zwiększenie świadomości obywatelskiej, racjonalniejsze wybory polityczne.

Ustanowienie państwowego święta wolności i demokracji w dniu 30 maja, wolnego od pracy, w rocznicę ustanowienia w 1505 r. Konstytucji „Nic o nas bez nas” stanowiącej polityczny fundament potęgi Rzeczypospolitej w jej dotychczas złotym wieku. Z okazji święta wypłacanie kapitału społecznego obywatelom uczestniczącym w głosowaniach.

Organizacja w dniu 30 maja każdego roku finału olimpiady wiedzy obywatelskiej o Rzeczypospolitej oraz finału zawodów w strzelectwie obronnym z wysokimi nagrodami pieniężnymi dla zwycięzców, uczestnikami mogą być rodziny z ziem wchodzących w skład I Rzeczpospolitej oraz z obszaru Międzymorza i Unii Europejskiej. Promocja polskiej kultury i języka.

Coroczna bezpłatna wycieczka szkolna dla każdego ucznia po Polsce z programem wzbudzającym dumę z osiągnięć obywateli Rzeczypospolitej i jej zwycięstw militarnych. Zapewnienie równości szans dzieciom-przeciwdziałanie wykluczeniu z powodu niskich dochodów rodziców.

Bezpłatne szkolenia dla członków partii politycznych i organizacji pozarządowych z politologii, socjologii, ekonomii i psychologii, w tym z komunikacji politycznej i publicznej.

Bezpłatny egzemplarz zbioru podstawowych praw Rzeczypospolitej dla każdego uzyskującego bierne prawo wyborcze (Konstytucja, prawo o stowarzyszeniach, ustawa o partiach politycznych, kodeks wyborczy, ustawa o dostępie do informacji publicznej, ustawa o mediach publicznych).

Reformy mediów elektronicznych

Zniesienie opłaty abonamentowej, finansowanie misji publicznej radia i telewizji z renty emisyjnej banku centralnego.

Publiczny kanał TVP info z ośrodkami regionalnymi, bez emisji reklam.

Utworzenie publicznego kanału telewizji obywatelskiej TVP jako miejsca debaty publicznej, spotkań z publicznością, informacji o aktywności społecznej oraz edukacji obywatelskiej, bez emisji reklam. Perswazja zamiast propagandy.

Wprowadzenie 30 % podatku od sprzedaży czasu antenowego na emisję reklam wyborczych – ograniczenie szkodliwych społecznie narzędzi propagandy.

Obowiązek zawarcia w reklamach wyborczych oświadczenia lidera reklamującej się organizacji  politycznej „nazywam się … i akceptuję treść tego przekazu” w celu przeciwdziałania reklamie negatywnej.

Współfinansowanie z renty emisyjnej banku centralnego debat wyborczych prowadzonych w kanałach komercyjnych – promowanie merytorycznej debaty o sprawach publicznych.

Tantiemy dla twórców publikujących w Internecie w domenie .pl finansowane z renty emisyjnej banku centralnego dzielone w zależności od generowanego ruchu, ogółem odpowiadające ok. 10 % opłat za dostęp do Internetu – zapewnienie środków na rozwój internetowego kanału komunikacji społecznej.

Reformy w dostępie do informacji publicznej

Dostęp w Internecie do danych o dochodach i wydatkach państwowych (w tym budżetu i funduszy okołobudżetowych) oraz o wydatkach partii politycznych i organizacji pożytku publicznego otrzymujących środki państwowe, obejmujące w szczególności faktury i operacje kartami płatniczymi za wyjątkiem danych chronionych ustawową klauzulą tajności.

Zakaz stosowania w umowach dotyczących wydatkowania środków państwowych umownych klauzul wykluczających jawność umowy.

Publikacja wszystkich umów zawieranych przez państwo w Internecie za wyjątkiem chronionych ustawową klauzulą tajności.

Przekaz na żywo posiedzeń Rady Ministrów za wyjątkiem spraw objętych ustawową klauzulą tajności.

Przystępna pisemna informacja dla podatników o wydatkach sfinansowanych z dochodów państwa, po złożeniu zeznania podatkowego.

Reformy zwiększające aktywność społeczną

Wybór części projektów finansowanych ze środków budżetowych na podstawie głosowania obywateli – rozszerzenie budżetu obywatelskiego.

Subwencje dla organizacji pożytku publicznego finansowane z renty emisyjnej banku centralnego na projekty przedstawiane przez organizacje. Kwota subwencji proporcjonalna do liczby głosów oddanych na projekt w głosowaniu obywateli.

Likwidacja nadzoru państwowego i samorządowego nad działalnością stowarzyszeń, wykraczającego poza kontrolę na podstawie przepisów ogólnych.

Rejestracja stowarzyszeń bez badania przez organ rejestrowy postanowień statutu poza informacjami ujawnianymi w KRS (np. sposób reprezentacji).

Finansowania kapitału społecznego

Powyższe reformy zwiększą kapitał społeczny Polaków i siłę społeczeństwa obywatelskiego Rzeczypospolitej. Ustrojowe znaczenie kapitału społecznego uzasadnia jego finansowanie z renty emisyjnej. Renta emisyjna to zysk banku centralnego z emisji pieniądza – fundamentu gospodarki wolnorynkowej. Finansowanie aktywności obywatelskiej stanie się niezależne od parlamentu.

Nakłady na kapitał społeczny z renty emisyjnej banku centralnego Kwota rocznie
Dochód obywatelski dla głosujących w wyborach i referendach 3,00 mld zł
Coroczne wycieczki szkolne po Polsce dla każdego dziecka 1,50 mld zł
Nakłady na edukację obywatelską (szkolenia, olimpiada i zawody) 0,04 mld zł
Subwencja dla TVP i PR (w tym kanały TV: informacyjny, obywatelski) 1,00 mld zł
Koszty debat wyborczych w mediach komercyjnych 0,04 mld zł
Subwencje dla organizacji pożytku publicznego 0,50 mld zł
Tantiemy dla twórców w Internecie 0,50 mld zł
Koszty organizacji wyborów i referendów 0,30 mld zł
Subwencje dla partii politycznych i zwrot kosztów kampanii 0,12 mld zł
Ogółem 7,00 mld zł

 

Kryzys 2009 r. ujawnił potrzebę emisji pieniądza przez bank centralny bezpośrednio do systemu gospodarczego (luzowanie ilościowe). Przeznaczenie części renty emisyjnej (w czasach nie kryzysowych ok. połowy emisji) na finansowanie (ok. 0,4 % PKB) kapitału społecznego jest środkiem stabilizującym cykl koniunkturalny. Jednocześnie władze monetarne zyskują nowy środek polityki monetarnej w postaci kierowania podaży pieniądza banku centralnego bezpośrednio do obywateli. W transmisji omawianego strumienia monetarnego pominięty zostanie budżet uchwalany przez parlament. Jest to celowe, aby nie dochodziło do nadużyć hiperinflacyjnych (następstwo finansowania dynamicznie rosnącego deficytu budżetowego przez bank centralny). Transmisja proponowanego środka polityki monetarnej nie będzie również zależała od banków komercyjnych (przeciwdziałanie skutkom procyklicznej uznaniowości akcji kredytowej).

Proponowane finansowanie fundamentów demokracji i społeczeństwa obywatelskiego przez bank centralny będzie odbywało się w sposób bezzwrotny. Z tego tytułu nie będzie zatem rósł dług publiczny oraz odsetki od niego. Przedstawiane inwestycje w kapitał społeczny mają charakter niekomercyjny lub generują ekonomiczne korzyści zewnętrzne, których rynek nie wycenia.

Efektem monetarnym będzie ograniczona instytucjonalnie emisja pieniądza bez jednoczesnego wzrostu zadłużenia. Pieniądz banku centralnego jest dotychczas emitowany głównie jako pożyczki dla rządu własnego (w Polsce od 1997 r. konstytucyjnie zakazane) lub rządów obcych (praktykowane w Polsce). Emisja pieniądza skutkuje zatem globalnym narastaniem długu. Paradoksalnie dług ten formalnie jest zwrotny, ale nieformalnie nie zakłada się jego zwrotu (ciągłe rolowanie długu). Wielkość emisji na kapitał społeczny będzie mniejsza niż dotychczasowa emisja pieniądza przez bank centralny. Pozwoli to na zakup tradycyjnych aktywów rezerwowych w granicach dotychczasowej, nie pobudzającej inflacji emisji.

Dyspozycyjne dochody Polaków wzrosną o 3 mld zł (za udział w wyborach), a rodziny z dziećmi w wieku szkolnym zaoszczędzą dodatkowo ok. 2-3 mld zł tytułem finansowania wycieczek szkolnych ze środków publicznych. W trakcie reform nastąpi również zniesienie opłaty abonamentowej, co zwiększy dyspozycyjne dochody Polaków o ok. 600 mln zł rocznie oraz obniżenie wydatków budżetu państwa o: koszty przeprowadzania wyborów (ok. 300 mln zł), subwencje dla partii politycznych (ok. 50 mln zł rocznie) i zwrot kosztów kampanii wyborczych (ok. 100 mln zł).

Podsumowanie

Wolność i demokracja to ustrojowe podstawy szczęścia, samorealizacji i wzrostu zamożności. O wolność i demokrację musimy dbać m.in. zapewniając stabilne środki na ich zachowanie i pielęgnowanie. Czasami wolność i demokracja zaczynają szwankować. Na przełomie XV i XVI w. możni skupieni wokół synów Kazimierza Jagiellończyka podjęli próby ograniczenia wolności i demokracji. Obywatele Rzeczypospolitej przeciwstawili się temu. Zorganizowali się i zaczęli starania o egzekucję praw zagrożonych przez oligarchię. Dokonali reformy ustroju państwa. Wolność i demokracja w Polsce w XVI w. stały się fundamentem zamożności, awansu cywilizacyjnego, rozwoju nauki i sztuki. Stały się marzeniem wielu ciemiężonych narodów i przedmiotem nienawiści ówczesnych despotów i oligarchów.

Zapraszam do debaty.

Bibliografia on line:

Batorski D., Drabek M., Gałązka M., Zbieranek J. Wyborca 2.0 Młode pokolenie wobec procedur demokratycznych, ISP 2012 (kliknij tutaj)

Bilans Narodowego Banku Polskiego ujęcie monetarne (kliknij tutaj)

Blyth M., Lonergan R., Print Less but Transfer More. Why Central Banks Should Give Money Directly to the People, Foreign Affairs CFR 2014 (kliknij tutaj)

Cześnik M., Partycypacja wyborcza Polaków, ISP 2009 (kliknij tutaj)

Cześnik M., O Empirycznym badaniu demokracji w Polsce – program badawczy, ISP PAN 2011 (kliknij tutaj)

Dragan A., Korzeniowska D., Tracz-Dral J., Finansowanie partii politycznych w wybranych krajach europejskich, Senat 2011 (kliknij tutaj)

Finansowanie partii politycznych. Konferencje i seminaria, Sejm 2000 (kliknij tutaj)

Gałązka M., Solon-Lipiński M., Zbieranek J., Przejrzystość finansowania kampanii wyborczych i partii politycznych. Wybrane problemy i rekomendacje, ISP 2012 (kliknij tutaj)

Goś-Wójcicka K., Nałęcz S., Olszewska D., Sekuła T., Organizacje pożytku publicznego i 1 %, GUS 2013 (kliknij tutaj)

Kinowska Z., Kondycja społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, Sejm 2014 (kliknij tutaj)

Mider D., Partycypacja polityczna, a legitymizacja systemu politycznego, UW 2013 (kliknij tutaj)

Owsiak S., Czekaj J. Szkodliwa doktryna o szkodliwości długu, Rzeczpospolita 2014 (kliknij tutaj)

Raport o stanie rynku telekomunikacyjnego w Polsce w 2013 r. UKE 2014 (kliknij tutaj)

Rulka M., Zbieranek J., Kaucje wyborcze jako mechanizm przejrzystości procesu wyborczego, ISP 2012 (kliknij tutaj)

Solon-Lipiński M., Aktywizowanie wyborców w Polsce. Inicjatywy profrekwencyjne w latach 2001-2011, ISP 2012 (kliknij tutaj)

Sierocińska K. Kapitał społeczny, definiowanie, pomiar i typy, PAN 2011 (kliknij tutaj)

Sprawozdanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji z działalności w 2013 roku, KRRiT 2014 (kliknij tutaj)

Szepietowska B., Zasada proporcjonalności w prawie wyborczym – wybrane systemy rozdziału mandatów, Sejm 1999 (kliknij tutaj)

Uruszczak W. „Sejm walny wszystkich państw naszych” Sejm w  Radomiu  i Konstytucja  Nihil Novi  z 1505 roku, UJ (kliknij tutaj)

Waszak M., Zbieranek J., Propozycja obniżenia wieku czynnego prawa wyborczego do lat 16. Wybrane zagadnienia, ISP 2010 (kliknij tutaj)

Zawadzki J., System finansowania partii politycznych w Polsce – praktyka i kierunki rozwoju, Poznań 2012 (kliknij tutaj)

Anonimowość w internecie zwiększa poczucie braku odpowiedzialności za wypowiedzi. Na tej stronie wyłączyłem komentowanie. Preferuję bezpośrednie dyskusje w realnym świecie :-)